افزایش قیمت مواد اولیه، یکی از عوامل اثرگذار بر هزینه تولید فولاد است و تغییر در شیوه قیمت‌گذاری این محصولات می‌تواند معادلات بازار آهن را تحت تأثیر قرار دهد. ابلاغیه جدید بورس کالای ایران در ۲۷ مهرماه، محدودیت نرخ صادراتی در تعیین قیمت پایه گندله سنگ‌آهن را حذف کرد. در پی این تغییر، قیمت پایه گندله طی یک هفته بین ۳۵.۲ تا ۴۲.۴ درصد افزایش یافت. این تغییر در شرایطی رخ داده که تقاضای صادراتی برای گندله و کنسانتره ایران با محدودیت مواجه است. حالا این پرسش مطرح می‌شود که مبنای این افزایش قیمت چیست و رشد بهای گندله چه تأثیری بر هزینه تولید آهن اسفنجی و در نهایت قیمت آهن خواهد داشت؟
افزایش ۴۲ درصدی قیمت گندله و عبور از مرز نرخ‌گذاری صادراتی
بر اساس ابلاغیه ۲۷ مهرماه بورس کالای ایران، از ۳ آبان محدودیت قیمت‌گذاری گندله سنگ‌آهن بر اساس نرخ صادراتی حذف می‌شود. با اجرای این تصمیم، قیمت پایه گندله در بازار داخلی دیگر به نرخ صادراتی محدود نخواهد بود و امکان افزایش قیمت آن فراهم می‌شود. این تغییر در حالی اتفاق می‌افتد که قیمت محصولات صادراتی ایران با محدودیت‌هایی در بازار جهانی روبه‌روست؛ موضوعی که اهمیت تصمیم جدید بورس کالا را بیشتر می‌کند.
تأثیر این تغییر را می‌توان در قیمت‌های پایه جدید گندله مشاهده کرد. قیمت پایه این محصول که در هفته گذشته بین ۱۳ هزار و ۹۱۷ تا ۱۶ هزار و ۲۹۸ تومان به ازای هر کیلوگرم بود، در عرضه‌های جدید به محدوده ۱۹ هزار و ۸۲۰ تا ۲۲ هزار و ۳۸ تومان رسیده است. به این ترتیب، حداقل قیمت پایه گندله ۴۲.۴ درصد و حداکثر آن ۳۵.۲ درصد افزایش یافته است. این رشد در فاصله تنها یک هفته رخ داده و می‌تواند هزینه تأمین مواد اولیه را برای کارخانه‌های فولادی افزایش دهد.
البته افزایش قیمت پایه به این معنا نیست که همه معاملات با همین نرخ انجام می‌شوند یا قیمت محصولات فولادی نیز به همان اندازه بالا می‌رود. قیمت نهایی به میزان تقاضا، رقابت خریداران و شرایط بازار بستگی دارد. با این حال، افزایش قیمت گندله می‌تواند هزینه تولید آهن اسفنجی و فولاد را بیشتر کند. اگر کارخانه‌ها نتوانند این افزایش هزینه را از طریق بالا بردن قیمت محصولات خود جبران کنند، با فشار بیشتری بر سودآوری روبه‌رو خواهند شد. به همین دلیل، اثر این ابلاغیه فقط به بازار گندله محدود نمی‌شود و ممکن است در ادامه، بخش‌های دیگر زنجیره فولاد را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
گرانی گندله در بازار عرضه مازاد
افزایش قیمت گندله در بورس کالا در شرایطی اتفاق افتاده که فروش این محصول در بازارهای صادراتی با چالش روبه‌روست. طبق گزارش‌های منتشرشده، گندله و کنسانتره سنگ‌آهن ایران حتی با قیمت‌های صادراتی ۷۸ و ۶۳ دلار به ازای هر تن نیز مشتری نداشته‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که بازار خارجی در حال حاضر توان جذب بخشی از محصولات عرضه‌شده را ندارد. در چنین وضعیتی، افزایش قیمت گندله در بازار داخلی این سؤال را ایجاد می‌کند که چرا نرخ این محصول بالا می‌رود، در حالی که تقاضای کافی برای خرید آن وجود ندارد.
معمولاً وقتی میزان عرضه یک کالا بیشتر از تقاضاست، فروشندگان برای پیدا کردن مشتری با دشواری بیشتری روبه‌رو می‌شوند. در این شرایط، افزایش قیمت نیز کار ساده‌ای نیست؛ زیرا خریداران گزینه‌های بیشتری برای انتخاب دارند. اما قیمت‌گذاری دستوری می‌تواند این روند را تغییر دهد. زمانی که قیمت پایه با تغییر مقررات افزایش پیدا می‌کند، ممکن است نرخ عرضه بالا برود، بدون اینکه تقاضا برای خرید محصول بیشتر شده باشد. به همین دلیل، رشد قیمت گندله را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه افزایش ارزش این محصول یا کمبود آن در بازار دانست.
افزایش قیمت مواد اولیه زنجیره فولاد، موضوع تازه‌ای نیست. از اوایل مردادماه نیز قیمت پایه کنسانتره و گندله با رشد ۱.۵ واحد درصدی همراه شد که اعتراض انجمن فولاد آلیاژی را به دنبال داشت. حالا با افزایش دوباره قیمت گندله، نگرانی‌ها درباره هزینه تولید فولاد بیشتر شده است. مسئله اصلی این است که افزایش هزینه مواد اولیه تا چه اندازه با شرایط فروش محصولات فولادی هماهنگ است. اگر کارخانه‌ها مجبور به خرید مواد اولیه گران‌تر باشند، اما نتوانند محصولات خود را با قیمت بالاتری بفروشند، بخشی از سود آن‌ها کاهش پیدا می‌کند. در نتیجه، ادامه این روند می‌تواند فشار بیشتری بر فولادسازان وارد کند و تعادل میان تولیدکنندگان مواد اولیه و کارخانه‌های فولادی را برهم بزند.
تاثیر جهش قیمت گندله بر بازار میلگرد و پروفیل
افزایش قیمت گندله می‌تواند به‌تدریج هزینه تولید فولاد را بالا ببرد و اثر آن به بازار محصولاتی مانند میلگرد و پروفیل نیز تاثیر بگذارد. گندله یکی از مواد اولیه تولید آهن اسفنجی است و افزایش قیمت آن، هزینه تأمین مواد اولیه برای کارخانه‌های فولادی را بیشتر می‌کند. البته این افزایش هزینه به معنای رشد یکسان قیمت همه محصولات فولادی نیست؛ زیرا میزان تأثیر آن به روش تولید، هزینه‌های کارخانه، موجودی مواد اولیه و شرایط بازار بستگی دارد.
در بازار آهن‌آلات، قیمت‌ها فقط بر اساس هزینه تولید تعیین نمی‌شوند. نرخ ارز، میزان عرضه، تقاضای خریداران و شرایط اقتصادی نیز در تغییر قیمت‌ها نقش دارند. بنابراین، اگر قیمت مواد اولیه افزایش پیدا کند، ممکن است تولیدکنندگان برای جبران هزینه‌های بیشتر، قیمت محصولات خود را بالا ببرند. با این حال، در صورتی که تقاضا ضعیف باشد و خریداران توان پرداخت قیمت‌های بالاتر را نداشته باشند، افزایش قیمت لزوماً به رشد معاملات منجر نمی‌شود. در چنین شرایطی، ممکن است فروش محصولات کاهش پیدا کند یا تولیدکنندگان برای حفظ مشتریان، بخشی از افزایش هزینه را خود تحمل کنند.
تأثیر افزایش قیمت گندله بر میلگرد و پروفیل نیز یکسان نیست. قیمت میلگرد علاوه بر هزینه‌های تولید، به بهای شمش فولادی و وضعیت ساخت‌وساز وابسته است. هرچه تقاضا در بازار ساختمان بیشتر باشد، امکان فروش میلگرد با قیمت‌های بالاتر نیز می‌تواند افزایش یابد. در مقابل، قیمت پروفیل بیشتر از نرخ ورق فولادی، هزینه‌های تولید و میزان تقاضا در صنایعی مانند ساختمان‌سازی و تولید تجهیزات تأثیر می‌گیرد.
آینده بازار آهن در دو سناریوی متفاوت: تداوم گرانی یا افت تقاضا؟
افزایش قیمت مواد اولیه می‌تواند هزینه تولید فولاد و محصولات آهنی را بالا ببرد. اما این موضوع به‌تنهایی برای پیش‌بینی آینده بازار کافی نیست. نرخ ارز، میزان عرضه محصولات، وضعیت ساخت‌وساز و قدرت خرید مشتریان نیز بر قیمت‌ها تأثیر می‌گذارند. با توجه به این عوامل، بازار آهن می‌تواند در ماه‌های آینده دو مسیر متفاوت را تجربه کند.
- در سناریوی اول، اگر قیمت مواد اولیه همچنان افزایش یابد و نرخ ارز نیز روند صعودی داشته باشد، احتمال رشد قیمت محصولات فولادی بیشتر می‌شود. در این شرایط، کارخانه‌ها برای جبران هزینه‌های بالاتر، محصولات خود را با قیمت بیشتری عرضه می‌کنند. برای مثال، قیمت میلگرد علاوه‌بر هزینه تولید، به قیمت شمش و میزان تقاضای بازار ساختمان بستگی دارد. قیمت قوطی پروفیل نیز تحت تأثیر نرخ ورق فولادی و میزان سفارش صنایع مختلف قرار می‌گیرد. بنابراین، افزایش هزینه تولید می‌تواند قیمت این محصولات را بالا ببرد؛ البته میزان افزایش در هر محصول متفاوت خواهد بود.
- در سناریوی دوم، ممکن است رشد قیمت‌ها با کاهش توان خرید مصرف‌کنندگان و افت تقاضای واقعی روبه‌رو شود. در این وضعیت، افزایش هزینه تولید الزاماً به معاملات بیشتر یا رشد مداوم قیمت‌ها منجر نمی‌شود. خریداران ممکن است خریدهای خود را به تعویق بیندازند یا تنها به تأمین نیازهای ضروری بسنده کنند. نتیجه این شرایط می‌تواند کاهش حجم معاملات، افزایش موجودی محصولات در انبارها و تشدید رقابت میان فروشندگان باشد. در صورت تداوم این روند، حتی احتمال اصلاح قیمت برخی محصولات نیز وجود دارد؛ به‌ویژه در بخش‌هایی که تقاضای مصرفی ضعیف‌تری دارند.
