وال پست و هدف از اجرای آن در صنعت ساختمان

زمان مورد نیاز برای مطالعه : 11 دقیقه

وال پست و هدف از اجرای آن در صنعت ساختمان

وال پست کلافی است که در طول های مشخص برای یکپارچه عمل نمودن دیوار به کار می رود. این وال پست ها سبب درگیری دیوار با اسکلت و در نتیجه استحکام دیوار خواهد شد. همان گونه که از نامش پیداست، وال پست نگهدارنده دیوار است.

تعریف وال پست (wall post) و نقش آن در ساختمان

وال پست

وال پست یا نگهدارنده دیوار یک عنصر غیر سازه ای است که با مهارکردن دیوارها به اسکلت سازه، باعث همبستگی دیوار و همچنین مهار دیوار در برابر نیروهای جانبی ناشی از وزن خود می شود. در حالت کلی وظیفه آن انتقال نیرو های حاصل از باد یا زلزله از دیوار به چهارچوب ساختمان است که این کار از تخریب و آسیب دیدگی دیوار جلوگیری به عمل می آورد. و به صورت عمومی در انتهای فریم به شکل لوبیایی متصل شده و در مراحل نصب بر روی فونداسیون به صورت مفصل می باشد.

مشخصات اجرای وال پست چیست ؟

وال پست را در کارگاه از نبشی یا قوطی می سازند. بیشترین طول مجاز دیوار غیر سازه ای یا تیغه ای میان دو پشت بند 40 برابر ضخامت دیوار یا تیغه و یا 6 متر کمتر است. همچنین، حداکثر بلندای مجاز دیوارهای غیر سازه ای یا تیغه ها از تراز کف مجاور 5.3 متر است. در این شرایط به اجرای وال پست عمودی یا افقی نیاز نخواهد بود. اما در صورت افزودن دهانه ها یا ارتفاع به استفاده از آن نیاز است.

وال پست در ساختمان ها  

معمولآ وال پست در ساختمان و در سازه های بتنی و فولادی کاربرد داشته و قابل اجرا است. وال پست افقی در فاصله های 1 تا 1.5 متر برای گیرداری بیشتر و با استفاده از میلگرد آجدار شماره 14 و بالاتر به سازه سقف اتصال می یابند. تمام پروفیل های قابل استفاده برای تولید وال پست عمودی و افقی باید ضد زنگ بخورند و برای اتصال بهتر میان آن با دیوارهای دو جهت و جلوگیری از ترک های ناشی از حرکت های جانبی ساختمان در مرحله نازک کاری، در روی آن توری مرغی یا رابیتس به کار رود و با سیم گالوانیزه محکم شود. 

وال پست در دیوار

وال پست دیوار

دیوار یک ساختار ممتد، یکپارچه، محکم و استوار از جنس آجر، سنگ، بتن، چوب یا فلز و غیره است. ضخامت دیوار در مقایسه با طول و ارتفاع نازک بوده و معمولآ مجزا کننده فضاها به صورت اجزا یا اتاق ها از یکدیگر می باشد، یا به عنوان محافظ یک فضا است. علاوه بر این، دیوار ها به عنوان یک ساختار عمودی، منتقل کننده نیروی بار ساختمان به زمین می باشند و اهمیت زیادی در مقاوم سازی ساختمان دارند. بنابراین مهم ترین هدف استفاده از وال پست، عدم تغییر شکل دیوارهای غیر سازه ای است. 
در حقیقت وال پست ها کلاف هایی هستند که در طول های مشخصی جهت یکپارچگی عملکرد دیوار مورد استفاده قرار می گیرند. اجرای آنها موجب درگیری دیوار با اسکلت و نهایتآ استحکام آن می شود. معمولآ وال پست که با نام نگهدارنده شناخته می شود؛ به شکل یک تیر- ستون طراحی می شود و در انتهای سالن های صنعتی و همچنین فریم هایی با دهانه بالا که انتهای آن با دیوار پوشش می شود، قرار می گیرد. 

عملکرد وال پست در دیوار به چه صورتی است؟

دو سر این اجزای قائم (که معمولآ قوطی 6*6 انتخاب می شوند ) باید به گونه ای مناسب در کف و سقف مهار شوند. برای این امر می توان پلیت را  قبل از بتن ریزی داخل قالب ها جایگذاری کرد و از این پلیت ها بعد از پایان بتن ریزی برای جوشکاری استفاده کرد و یا می توان با انکر بولت اقدام به جایگذاری پلیت در تیرها و ستون ها نموده و از آن برای اتصالات وال پست استفاده کرد .
باید دقت نمود که لبه قائم تیغه ها آزاد نباشد. این لبه ها باید به یک تیغه دیگر یا یک دیوار عمود بر آن، یا یکی از اجزای سازه یا ستون کوچکی که به همین منظور از فولاد، بتن آرمه یا چوب تعبیه می شود، اتصال کافی داشته باشد. ستونک می تواند از یک ناودانی حداقل نمره ۶ یا معادل آن از فولاد، بتن آرمه یا چوب تشکیل شده باشد. اگر طول تیغه پشت بند کمتر از 5/1 متر باشد، از لبه آن می تواند آزاد باشد. 

اهمیت استفاده از وال پست 

اجرای وال پست در سازه های شهری از اهمیت بالایی برخوردار است، اما در بسیاری از سایر سازه ها، اجرای آن دارای نقاط ضعف هایی است. به همین دلیل در برخی سازه ها کاربردی نداشته و مورد استفاده قرار نمی گیرند.
در گذشته و قبل از زلزله های اخیر تصور می شد که در هنگام زلزله شرط اساسی عملکرد مناسب سازه حفظ اجزای اصلی سازه مانند تیرها، ستون ها و سقف ها است و  این کار از خسارت زلزله می کاهد. این در حالیست که اجزای غیرسازه ای همچون وال پست نیز می تواند آسیب های غیرقابل جبرانی را برای سازه ها به همراه داشته باشد. 
نظرات مهندسان طراح بر این است که المان های اصلی سازه همچون تیر، ستون و سقف ها در برابر نیروهای جانبی همانند زلزله حفظ شوند. این در حالیست که در عمل، زلزله های اخیر خصوصآ زلزله سر پل ذهاب نشان داد که حتی در شرایطی که سازه پایدار و مستحکم بماند و آسیبی بر اعضای اصلی وارد نشود، عملکرد اعضای غیر سازه ای همچون تیغه ها، نماهای ساختمان، دیوارهای پیرامونی و وال پست ها در معرض خطر تخریب و از هم گسیختگی قرار دارند و می تواند باعث بوجود آمدن صدمات غیرقابل جبران در سازه ساختمانی شوند. به این دلیل است که استحکام میان قاب های وال پست در ساختمان بسیار مورد اهمیت می باشد.

مراحل اجرای وال پست کدام است؟

وال پست‌هایی که در سازه‌های با اسکلت بتنی اجرا می‌شوند و از مرحله قالب گذاری در بتن ریزی آغاز می‌شود. در مرحله قالب گذاری برای بتن ریزی، صفحه‌های فلزی به منظور اتصال نبشی ها باید جاسازی شوند.
البته گاهی مرحله جاسازی صفحه در قالب‌ها انجام نمی‌شود و پس از بتن ریزی ستون‌ها و تیغه‌ها، صفحه‌ها با استفاده از انکر بولت یا رول بولت به ستون و تیغه‌های بتنی متصل می‌شوند.پس از صفحه گذاری به فاصله یک تا یک و نیم متری از هم، با استفاده از نبشی یا پروفیل قوطی اقدام به نبشی کشی و سپس وال پست گذاری می‌شود.
وال پست‌ها باید طوری تعبیه شود که دیوارچینی دقیقا در بین دو وال پست قرار گیرد و در صورتی که در دیوار پنجره تعبیه شده باشد، چهار چوب پنجره باید وال پست گذاری انجام شود. دیوار چینی در قسمت بالا و نزدیک به تیغه باید با استفاده از آجر چینی با وزن بالا و ملات مرغوب و کافی انجام شود زیرا متحمل وزن است.

چگونگی اجرای وال پست

معمولآ وال پست در قسمت های مختلفی همچون ساختمان بتنی، اسکلت فلزی و بلوک های سبک و سیمانی اجرا می شود. در زیر به بیان بیشتر موضوع پرداخته شده است.

اصول و روش اجرا در اسکلت بتنی

اجرای وال پست در اسکلت بتنی

برای اجرای صحیح وال پست در اسکلت بتنی در ابتدا بایستی محل قرارگیری و ساخت وال پست، منطبق با نقشه مشخص شود. سپس نسبت به نصب ورق های اتصال در کف و سقف اقدام شود. باید توجه داشت که فاصله نصب وال پست در هنگام اجرای دیوار را خالی نگه داشت. در ادامه و در هنگام ردیف کردن بلوک ها در هر دو ردیف، از یک بست استفاده کرده و دو دیوار مجزا را به یکدیگر متصل می کنند. پس از اتمام ساخت دیوار، از چهار میلگرد جهت جوش دادن به ورق های اجرا شده در کف و سقف استفاده می شود. پس از انجام این کار با استفاده از سیم آرماتوربندی نسبت به اتصال میلگردها به بست ها اقدام کرده و دو طرف دیوار را قالب بندی می کنند. در این مرحله داخل قالب ها بتن می ریزند و در پایان پس از باز کردن قالب ها، یک وال پست منطبق بر ضخامت دیوار بوجود می آید.

اصول و روش اجرای وال پست فلزی در بلوک سبک

در اجرای وال پست فلزی در بلوک های سبک نیز همچون روش اجرای وال پست در اسکلت بتنی، بر طبق نقشه باید محل ورق های اتصال به کف و سقف را بررسی کرده و مکان آن را مشخص کرد. پس از انجام این کار نسبت به نصب ورق های اتصال اقدام کرده و وال پست به ورق های پایینی و بالایی جوش داده می شود. سپس در یک سمت بلوک را به صورت کامل و در سمت دیگر قسمت وال پست را از داخل بلوک ایجاد می نمایند.

نحوه اجرا در اسکلت فلزی

وال پست اسکلت فلزی

در حالت کلی نحوه اجرای وال پست در اسکلت فلزی به گونه ای است که وال پست به واسطه جوشکاری، به تیر و ستون متصل می شود.

اجرای وال پست فلزی در بلوک های سبک بتنی هوادار اتوکلاو شده 

ابتدا محل ورق‌های اتصال به کف و سقف در نقشه‌ها، بر طبق محل پیش بینی شده مشخص می‌شود. پس از نصب ورق‌های اتصال، نوع فلزی را به ورق پایینی و ورق بالایی جوش می دهند. سپس در یک طرف از طریق اره ، بلوک سبک را به صورت کامل و در طرف دیگر جای آن را از داخل بلوک ایجاد می کنند. در صورتی که وال پست در ضخامت بلوک قرار بگیرد و اگر بلوک کوچکتر از ۱5سانتیمتر ضخامت داشته باشد، محل عبور وال پست را ایجاد می کنند. در حالت دوم توسط توری وال پست را پوشش می دهند.
گروه مشاوران پروژه، تمام جزئیات اجرای صحیح وال پست را جهت مقاوم سازی ساختمان طراحی می کنند. اما به طور کلی برای ساخت آن، دو عدد نبشی 4 یا 5 را برای استفاده از یک میلگرد به ضخامت دیوار می دوزند و بعد کل اجزا را ضد زنگ می زنند و توری مرغی می کشند. سپس، دیوارهای غیر سازه ای و تیغه ها را درون آن مهار می کنند. وال پست ها باید به طور مناسب به عناصر سازه ای طرفین مهار شوند. وال پست در اسکلت فلزی با جوشکاری به تیر و ستون و وال پست در اسکلت بتنی با کاشت صفحه فلزی و جوشکاری این صفحه مهار می شود.

انواع وال پست

وال پست که به عنوان نگهدارنده دیوار شناخته شده است. از نظر شکل به دو نوع  وال پست عمودی و وال پست افقی است. این وال پست‌ها سبب درگیری دیوار با اسکلت سازه و در نتیجه استحکام دیوار می شوند.
از نظر مصالح، دو نوع وال پست فلزی و بتنی وجود دارد. در سازه های با مصالح بنایی از وال پست نوع بتنی و در ساختمان های دارای اسکلت از نوع فلزی استفاده می کنند. وال پست را در اسکلت فلزی و بتنی، از پروفیل هایی مانند نبشی، ناودانی، قوطی و تسمه می سازند.

انواع وال پست و مهار دیوار از نظر اجرایی

از نظر اجرایی، وال پست به دسته های گوناگونی تقسیم بندی می شود. همان گونه که بیان شد یکی از روش های اجرای وال پست، استفاده از انکربولت می باشد.
از دیگر روش های اجرایی آن شامل اجرای تسمه دور ستون، اتصال دیوار به ستون توسط استفاده از میلگرد، مهار دیوار به واسطه تعبیه میلگرد در داخل ستون ها، استفاده از میلگرد در کف برای مهار دیوار، مهار دیوار از طریق عبور میلگرد در داخل سوراخ قالب ها و اجرای وال پست به عنوان جان پناه، می باشد.

ضوابط اجرایی

ضوابط اجرایی وال پست

ضوابط اجرای وال پست با توجه به قوانین و مقررات اجرایی معین، شامل موارد زیر می باشد:
1- زمانی که طول دیوار بیشتر از ۶ متر باشد، به اجرای وال پست نیاز است. در برخی موارد این اندازه ۵ متر نیز ذکر شده است.
2- در صورتی که طول دیوار ۴۰ برابر ضخامت دیوار باشد، نیاز به ساخت وال پست ضرورری است.
3- آن چه که در آیین نامه اجرایی ساختمان در مورد وال پست افقی بیان شده است، اجرای آن برای دیوار بیش از ۳.۵ متر در نظر گرفته می شود.

اشتباهات معمول در اجرای وال پست

در بعضی موارد پیمانکار اجرای وال پست را طبق نظر خود اعمال می کند، این امر به جهت کاهش هزینه های احتمالی ساخت و ساز انجام می گیرد.
از جمله اشتباهات رایجی که در این مرحله و توسط پیمانکار صورت می گیرد، استفاده از میلگرد به جای نبشی در اجرای کلاف های افقی می باشد. 
یکی دیگر از اشتباهات، عدم اجرای پشت به پشت نبشی های افقی و عمودی می باشد. عدم رعایت این مورد باعث می شود دیوار در داخل نبشی ها و فقط در یک سمت، اجرا شود.
شرکت های مقاوم سازی ساخت و سازها، به طور دقیق و برنامه ریزی شده پیگیری های لازم مربوط به مقاوم سازی بناها را برای کوچکترین اشتباه و یا بی دقتی پیش آمده در مسائل بر عهده دارند. این نوع شرکت ها از طریق مشاورانی و با کسب اطلاعات و فناوری‌ها در زمینه‌های مختلف، زمینه ایمنی و مقاومت را تا حد قابل انتظاری افزایش می دهند. 
در طی چند سال اخیر، شرکت های مقاوم سازی با عملیات اجرایی قوی ثابت کرده اند که ساختمان‌ها از مقاومت زیادی برخوردار هستند و تخریب و آسیب های کمتری به بار می آید. این کار با آزمایش های مکرر و از طریق مهندسان مشاور شرکت های مقاوم سازی صورت گرفته است.

نکته های مهم اجرایی

در ساختمان هایی که اسکلت دارند، اجرای وال پست معمولآ از مصالح فولادی و پروفیل های نبشی، قوطی و ناودانی ساخته می شود. عملکرد وال پستی که از نبشی ساخته شده است، در انتقال بار جانبی و یکپارچگی دیوار بهتر از نوع ساخته شده با قوطی است.
اگر پروفیل وال پست دستگاه مشاور، دوبل نبشی باشد، دهانه آن در زمان ساخت باید 1 سانتی متر از ضخامت دیوار بیشتر باشد تا تیغه به درستی در آن قرار گیرد. در وال پست قائم، باید در فاصله های یک متر به یک متر با استفاده از میلگرد آجدار نمره 10، شاخک هایی را به نبشی یا قوطی جوش داد تا گیرداری مورد نیاز تیغه و وال پست تأمین شود و دیوار در زمان وارد شدن بارهای جانبی یکدستی و همبستگی خود را حفظ کند.

جمع بندی

با توجه به معنای وال پست به عنوان نگهدارنده دیوار، می توان گفت وال پست یکی از اعضای غیر سازه ای در ساختمان می باشد که وظیفه مهار دیوار دربرابر نیروهای جانبی ناشی از وزن خود را بر عهده دارد. همچنین از سوی دیگر باعث همبستگی و یکپارچگی در امتداد دیوار می شود. 
وال پست ها به طور معمول در سازه های فولادی و بتنی کاربرد دارند. اما با توجه به اهمیت بالای نگهدارنده ها در ساختمان سازی، در ایران استفاده از وال پست رایج نیست. به این دلیل که از طرف مجریان طرح ساختمان سازی مورد توجه نبوده و دارای نقاط ضعف هایی است. 
از نظر شکل دو نوع  وال پست عمود و وال پست افقی وجود دارد. این وال پست‌ها سبب درگیری دیوار با اسکلت سازه و در نتیجه استحکام دیوار می شوند. اما از نظر مصالح، دو نوع وال پست فلزی و بتنی وجود دارد. در سازه های با مصالح بنایی از وال پست نوع بتنی و در ساختمان های دارای اسکلت از نوع فلزی، استفاده می کنند.
به طور کلی استفاده از وال پست نیازمند رعایت قوانین و ضوابط  اصولی مربوط به ساختمان سازی و همچنین رعایت نکات ضروری و مهم در حین اجرای آن می باشد. که این امر توسط طراحان و مهندسان مشاور امکان پذیر و قابل اجراست.